KONU 5
DIŞ MEKAN SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ
Dış mekan süs bitkileri çevre düzenlenmesinde kullanılan süs bitkileridir. Bu bitkiler; kullanıldıkları alanı güzelleştirmekten başka sosyal, kültürel, insan ve çevre sağlığı ve turizm açısından çok büyük önem taşımaktadır.
5.1. Genel Durumu
Dış mekan süs bitkilerinin bir kısmı bazı bölgelerde çok iyi yetişirken, diğer bazı bölgelerde ise gelişemeyebilir. Bu nedenle üretim yapılacak uygun bitkileri seçmek gerekir. Bölgeye uymayan türleri üretmek boşa giden emek demektir.
Yetiştirilecek olan dış mekan bitki türlerinin seçiminde ihtiyaç en önemli unsurlardan biridir. Her bölgede çok sevilen ve kullanılan bitkiler yetiştirme tercihi olmalıdır. Arz talep durumuna göre bitki çeşidi ve miktarı belirlenmek zorundadır. Ülkemizde süs bitkileri üreticileri kendileri için önemli gördükleri bitkilere ve yetiştirme tekniklere ağırlık vererek daha başarılı olmaktadır.
5.2. Dış Mekan Süs Bitkilerinin Gruplandırılması
Çevre düzenlemesinde kullanılan dış mekan süs bitkileri çeşitli özelliklere göre gruplandırılmışlardır.
1. Ağaç ve ağaççıklar
a) İbreli ağaç ve ağaçcıklar
b) Yapraklı ağaç ve ağaçcıklar
2. Çalı formlular
3. Sarılıcı ve tırmanıcılar
4. Çim ve yer örtücü bitkiler
5. Çiçekler ve otsu bitkiler
5.2.1 Ağaç ve Ağaçcıklar
Ağaç ve ağaççıklar ikiye ayrılır:
1. İbreliler (iğne yapraklılar)
2. Yapraklılar
5.2.1. İbreliler
Bu grupta yer alan ağaç ve ağaççıklar genelde herdem yeşil ve iğne yapraklı formdadırlar.
İbreli ağaç ve ağaççıklar çevre düzenlemesinde en önemli bitkilerden biridir. Peyzaj mimarisinin temel ilkelerine uygun olarak yapılan düzenlemelerde estetik açıdan, form ve norm değerleri bakımından en önde gelen bitkilerdir.
Tüketim ve üretimleri göz önüne alınarak belli başlı
ağaçları şöyle sıralayabiliriz.
Çizelge 1 : İbreli ağaç ve Ağaççıklar
|
LATİNCE ADI |
TÜRKÇE ADI |
FAMİLYASI |
|
Abies concolor |
Göknar |
Pinaceae |
|
Abies nordmanniana |
Doğu Karadeniz Göknarı |
Pinaceae |
|
Araucaria araucana |
Falkland Çamı |
Araucariaceae |
|
Cedrus atlantica |
Atlas Sediri |
Pinaceae |
|
Cedrus deodara |
Himalaya Sediri |
Pinaceae |
|
Cedrus libani |
Lübnan Sediri |
Pinaceae |
|
Chamaecyparis lawsoniana |
Yalancı Servi |
Cupressaceae |
|
Cryptomeria japonica |
Alev Ağacı |
Taxodiaceae |
|
Cupressus arizonica Greene |
Arizona Servisi |
Cupressaceae |
|
Cupressus sempervirens |
Mezarlık Servisi |
Cupressaceae |
|
Juniperus communis |
Ardıç |
Cupressaceae |
|
Juniperus horizontalis |
Yayılıcı Ardıç |
Cupressaceae |
|
Juniperus sabina |
Sabin Ardıcı |
Cupressaceae |
|
Picea abies |
Ladin |
Pinacea |
|
Picea glauca |
Mavi Ladin |
Pinacea |
|
Picea orientalis |
Doğu Ladin |
Pinacea |
|
Picea pungens |
Ladin |
Pinacea |
|
Pinus nigra |
Karaçam |
Pinacea |
|
Pinus pinea |
Sahil Çamı |
Pinacea |
|
Pinus sylvestris |
Sarı Çam |
Pinacea |
|
Pseudotsuga menziesii |
Duglas |
Pinacea |
|
Sequoria sempervirens |
Sekoya |
Taxodiaceae |
|
Taxus baccata |
Porsuk |
Taxaceae |
|
Thuja occidentalis |
Batı Mazısı |
Cupressaceae |
|
Thuja oriantalis |
Doğu Mazısı |
Cupressaceae |
|
Tsuqa heterophylla |
|
Pinaceae |
|
Tsuga canadensis |
|
Pinaceae |
5.2.2. Yapraklılar:
Yapraklı ağaç ve ağaççıklar bahçe ve park çevre düzenlemesinde, karayolları peyzajında, çeşitli çevre düzenlemelerinde, ibreliler gibi en önemli bitki türlerindendir. Gövde yapıları, yaprak şekilleri, renkleri, formları, değişik mevsimlerde oluşan çiçek, meyve ve yaprak renkleri ile istenilen renk cümbüşünü sağlayan bitkilerdir. İbrelilerle birlikte koruluk ve ormanlık alan oluşturmalarda kullanılmaları daha sağlıklıdır. Yapraklı ağaç ve ağaççıklar peyzaj planlamada ibreliler gibi temel taşlardan biridirler. Üretim ve tüketim açısından önemli bazı yapraklı ağaç ve ağaççıkları şöyle sıralayabiliriz.
Çizelge 2: Yapraklı Ağaç ve Ağaççıklar
|
LATİNCE ADI |
TÜRKÇE ADI |
FAMİLYASI |
|
Acer campestra |
Akçaağaç |
Aceracee |
|
Acer japonicum |
Japon Akçaağacı |
Aceracee |
|
Acer negundo |
Akçaağaç |
Aceracee |
|
Acer palmatum |
Akçaağaç |
Aceracee |
|
Acer pseudoplatanus |
Çınar Yapraklı Akçaağaç |
Aceracee |
|
Acer saccharinum L. |
Şeker Akçaağacı |
Aceracee |
|
Aesculus carnea |
At Kestanesi |
Hippocastanaceae |
|
Aesculus hippocastanum |
At Kestanesi |
Hippocastanaceae |
|
Albizia julibrissin |
Mimoza |
Leguminosae |
|
Ailanthus altissima |
Kokarağaç |
Simaroubaceae |
|
Alnus cordata |
Kızılağaç |
Betulaceae |
|
Arbutus onedo |
Kozayemiş |
Ericaceae |
|
Betula pendula |
Huş |
Betulaceae |
|
Buxus sempervicens |
Şimşir |
Buxaceae |
|
Carpinus japonica |
Gürgen |
Carpinaceae |
|
Carpinus betulus |
Gürgen |
Carpinaceae |
|
Castanea sativa |
Kestane |
Fagaceae |
|
Catalpha bignonoides |
|
Bignoniaceae |
|
Celtis australis |
Çitlembik |
Ulmaceae |
|
Cercis siliquastrum |
Erguvan |
Leguminosae |
|
Cornus mas |
Kızılcık |
Cornaceae |
|
Corylus colurna |
Fındık |
Corylaceae |
|
Cotinus obovatus |
Bulut Ağacı |
Anacardiaceae |
|
Crataegus monogyna |
Alıç |
Rosaceae |
|
Eucalyptus gunnii |
Okaliptus |
Myrtceae |
|
Faqus sylvatico |
Kayın |
Fagaceae |
|
Fraxinus excelsiör |
Dişbudak |
Oleaceae |
|
Gingko biloba |
Fosil Ağacı |
Gingbaceae |
|
İlex aquifolium |
Çoban Püskülü |
Aquifoliaceae |
|
Juglans regia |
Ceviz |
Juglaneceae |
|
Koelreuteria paniculata |
Güvey Kandili |
Sapindaceae |
|
Laburnum alpinum |
Sarı Salkım |
Leguminoseae |
|
Liriodendron tulipifera |
Lale Ağacı |
Mgnoliaceae |
|
Maclura pomifera |
Maklora |
Moraceae |
|
Mognolia Grandiflora |
Manolya |
Magnoliaceae |
|
Malus floribunda |
Süs Elması |
Rosaceae |
|
Morus alba |
Ak Dut |
Moraceae |
|
Morus nigra |
Karadut |
Moraceae |
|
Platanus orientalis |
Çınar |
Platanaceae |
|
Populus alba |
Ak Kavak |
Salicaceae |
|
Populus nigra |
Karakavak |
Salicaceae |
|
Populus canatensis |
Kanada Kavağı |
Salicaceae |
|
Populus tremuloides |
Titrek Kavak |
Salicaceae |
|
Prunus avium |
Süs Kirazı |
Rosaceae |
|
Prunus cerasifera |
|
Rosaceae |
|
Prunus serrulata |
|
Rosaceae |
|
Pyrus communis |
Armut |
Rosaceae |
|
Quercus alba |
Ak Meşe |
Fagaceae |
|
Quercus cerris |
Türk Meşesi |
Fagaceae |
|
Quecus ilex |
Herdem Yeşil Meşe |
Fagaceae |
|
Robinia pseudoacacia |
Yalancı Akasya |
Leguminoseae |
|
Rhus typhina |
Sumak |
Anacardiaceae |
|
Salix alba |
Ak Söğüt |
Salicaceae |
|
Salix babylonica |
Salkım Söğüt |
Salicaceae |
|
Salix matsudana |
Kıvrım Söğüt |
Salicaceae |
|
Sambucus nigra |
Mürver |
Caprifoliaceae |
|
Sorbus unedo |
Üvez |
Rosaceae |
|
Sophora japonica |
Zofora |
Leguminoseae |
|
Tilin cordata |
Ihlamur |
Tiliaceae |
|
Tila americana |
|
Tiliaceae |
|
Ulmus glabra |
Karaağaç |
Ulmaceae |
|
Melia azedarach |
Tesbih |
|
|
Liquidamber orientalis |
Güllük |
|
Resim 1. Betula pendula (Huş)
5.2.2. Çalı Formlular
Çalı formlu bitkiler çevre düzenlemesinde tamamlayıcı olarak rol alırlar. Özellikle çevre düzenleme ölçeği küçüldükçe çalıların önemi artar. Küçük park ve bahçelerde, teras katlarında, bina boşluklarında üstün peyzaj etkileri nedeniyle kullanılırlar. Üretim ve tüketim açısından önemli çalıları şöyle sıralayabiliriz.
Çizelge 3. Çalılar
|
LATİNCE ADI |
Türkçe Adı |
|
Acer palmatum “Atropurpureum” |
Kırmızı Yapraklı Akça Ağaç |
|
Amygdalis orientalis |
Badem |
|
Aucuba japonica |
Japon Akübası |
|
Berberis stenophylla |
Kadın Tuzluğu |
|
Berberis thungbergii |
Kadın Tuzluğu |
|
Berberis vulgaris |
Kadın Tuzluğu |
|
Camellia japonica |
Kamelya |
|
Casuarina angustifolia |
Demirağacı |
|
Chaenomeles japonica |
Japon Ayvası |
|
Citrus microcarpa |
Turunç |
|
Cornus mas |
Kızılcık |
|
Cotoneaster franchettii |
Muşmula |
|
Cotoneaster horizontalis |
Yayılıcı Muşmula |
|
Cycas revoluta |
Sikas |
|
Eleagnus angustifolia |
İğde |
|
Euonymus japonica |
Taflan |
|
Fatsia japonica |
|
|
Forsythia intermedia |
Altınçanağı |
|
Jasminum officinalis |
Yasemin |
|
Lagerstromia indica |
Oya |
|
Laurus nobilis |
Defne |
|
Mahonia aquifolium |
|
|
Mimosa pudica |
Mimoza |
|
Musa paradisiaca |
Muz |
|
Myrtus communis |
Mersin |
|
Nerium oleander |
Zakkum |
|
Picea conica |
Konik Ladin |
|
Picea excelsa “compact” |
Bodur Ladin |
|
Pittosporum tobirana |
|
|
Phoenix canariensis |